Παρασκευή 1 Μαΐου 2026

ROBERT C. ALLEN ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ

Ο κόσμος γίνεται ολοένα πιο άνισος και δεν είναι μόνο οι θεσμοί, η κουλτούρα και η γεωγραφία των κρατών που προκαλούν την ανισότητα, αλλά κυρίως η τεχνολογία, η παγκοσμιοποίηση και οι οικονομικές πολιτικές. Κάποια κράτη έχουν φύγει μπροστά εκμεταλλευόμενα τις ευκαιρίες που τους παρουσιάζονται, ορισμένα ακολουθούν ασθμαίνοντας και προσαρμοζόμενα στη νέα πραγματικότητα με καθυστέρηση και άλλα, κυρίως στην Αφρική, έχουν χάσει το τρένο, καταδικασμένα σε μια συνεχώς ανατροφοδοτούμενη υπανάπτυξη.

Ο πλούτος και η φτώχεια, ο πόλεμος και η ειρήνη είναι τα γνώριμα σε όλους μας πρόσωπα μιας ανθρωπότητας που κινείται με διαφορετικές ταχύτητες. Με δύο πολέμους σε εξέλιξη σε Ουκρανία και Παλαιστίνη, με την απειλή πυρηνικού πολέμου και πάλι στο προσκήνιο και με ριζικές ανακατατάξεις στην κατανομή ισχύος ανάμεσα στους κορυφαίους παίκτες (Ρωσία, Κίνα, ΗΠΑ), η αναζήτηση των αιτίων που προκαλούν την ανισότητα και η δράση για την άμβλυνσή της είναι επιτακτική ανάγκη.

Ο Αμερικανός ιστορικός της οικονομίας Ρόμπερτ Κ. Άλεν (Robert C. Allen), καθηγητής μέχρι το 2013 στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και σήμερα στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης στο Αμπού Ντάμπι, συγγραφέας και ειδικός στη Βιομηχανική Επανάσταση, παρουσιάζει μια συνοπτική αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ιστορία της παγκόσμιας οικονομίας. Πρόκειται για ένα σύντομο, επιστημονικό και καλογραμμένο εγχειρίδιο με το οποίο ακόμα και ο λιγότερο σχετικός με την οικονομία αναγνώστης μπορεί να παρακολουθήσει τις παγκόσμιες οικονομικές εξελίξεις από την εποχή των μεγάλων εξερευνήσεων του 15ου αιώνα μέχρι την εκβιομηχάνιση του 20ού αιώνα.

Αφετηρία για το βιβλίο του Ρόμπερτ Κ. Άλεν είναι οι απαρχές της παγκοσμιοποίησης, μια διαδικασία που συνδέεται με τα ταξίδια του Κολόμβου, του Μαγγελάνου και των άλλων εξερευνητών. Η δεύτερη ιστορική στάση είναι η Βιομηχανική Επανάσταση (1760-1850), όταν η χρήση μηχανών στη βαμβακουργία και της ατμομηχανής στις μεταφορές (ναυτιλία και σιδηρόδρομος) απογειώνουν τη βρετανική (πρωτίστως) οικονομία.

Γιατί στην Αγγλία;

Ο συγγραφέας εξηγεί το γιατί η Βιομηχανική Επανάσταση πραγματοποιήθηκε στην Αγγλία και καταλήγει στο συμπέρασμα πως σ’ αυτό συνέβαλαν οι υψηλοί μισθοί που απολάμβαναν οι Βρετανοί εργαζόμενοι και η φθηνή ενέργεια που κινούσε τη βιομηχανία της, δύο παράγοντες που πυροδότησαν την καινοτομία και τη βιομηχανική παραγωγή αντίστοιχα. Σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Κ. Άλεν, η Βιομηχανική Επανάσταση προέκυψε στην Αγγλία «γιατί οι Βρετανοί εφευρέτες ξόδεψαν τόσο πολύ χρόνο και χρήμα σε έρευνα και ανάπτυξη, για να καταστήσουν λειτουργικές κάποιες κοινότοπες ιδέες».

Φυσικά, η Βιομηχανική Επανάσταση δεν έμεινε στην Αγγλία, καθώς οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την οικονομική ανάπτυξη στην ηπειρωτική Ευρώπη. Η συγκρότηση εθνικών αγορών, οι εξωτερικοί δασμοί για την προστασία του εμπορίου, η ίδρυση τραπεζών για τη σταθεροποίηση του νομίσματος, η μαζική εκπαίδευση που ενίσχυσε την καινοτομία και την εφεύρεση, καθώς και η ενσωμάτωση στην παραγωγή των νέων τεχνολογιών είναι για τον συγγραφέα οι παράγοντες που προκάλεσαν την πανευρωπαϊκή διάχυση της Βιομηχανικής Επανάστασης.

Ο Άλεν μάς υπενθυμίζει πώς λειτουργεί μια οικονομία σε ανάπτυξη: υψηλοί μισθοί ως κίνητρο για την εφεύρεση προϊόντων και την υιοθέτηση τεχνολογιών που εξοικονομούν ενέργεια και ανθρώπινους πόρους, οι τεχνολογίες κατόπιν αυξάνουν την απόδοση του κεφαλαίου με αποτέλεσμα την εκ νέου τροφοδότηση του συστήματος των υψηλών μισθών κ.ο.κ.

Ασία και Αμερική: Αντίθετοι ρόλοι

Ακόμα πιο ενδιαφέρουσα από την ανάλυση για τη Βιομηχανική Επανάσταση στην Αγγλία και την ηπειρωτική Ευρώπη είναι η εξιστόρηση της διαδικασίας μέσα από την οποία οι ασιατικές αυτοκρατορίες, κυρίως η Ινδία και η Κίνα, οδηγήθηκαν στην αποβιομηχανοποίηση, την ίδια στιγμή που η αμερικανική ήπειρος με όλες τις πλουτοπαραγωγικές δυνατότητές της ενσωματώνεται σταδιακά στην παγκόσμια οικονομία. «Οι μεγάλες αυτοκρατορίες μπήκαν στον 19ο αιώνα διαθέτοντας τους μεγαλύτερους μεταποιητικούς τομείς στον κόσμο και στο κλείσιμό του είδαν τη μεταποίησή τους κατεστραμμένη, δίχως να υπάρχουν σύγχρονες εργοστασιακές βιομηχανίες για να την αντικαταστήσουν», γράφει ο Άλεν.

«Η Κίνα θα γίνει η μεγαλύτερη μεταποιητική χώρα παγκοσμίως, όπως ήταν και πριν από τα ταξίδια του Χριστόφορου Κολόμβου και του Βάσκο ντα Γκάμα. Ο κύκλος θα κλείσει…»

Πλούσιο υλικό για μελέτη προσφέρουν τα κεφάλαια που αφιερώνει ο Αμερικανός ιστορικός στην ήπειρό του, όταν έρχεται η ώρα να αναλύσει τις αποικιακές οικονομίες στην Κεντρική και τη Βόρεια Αμερική, αλλά και τη διαμόρφωση της Λατινικής Αμερικής. Τον ενδιαφέρουν οι αδιόρατες αλλά καθοριστικές διαφορές του ενός από το άλλο άκρο του Νέου Κόσμου, διαφορές οι οποίες έπαιξαν μείζονα ρόλο στη διαμόρφωση των οικονομιών και των κρατών έτσι όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.

Ο Άλεν εντοπίζει διαφορές στη σύνθεση του εργατικού δυναμικού μεταξύ των διαφόρων τμημάτων της Αμερικής (μεταφερμένοι από την Αφρική σκλάβοι, γηγενείς δούλοι κι έποικοι εργάτες), τη μόρφωση (υψηλότερη και μαζική στη Βόρεια Αμερική, οξύτατος αναλφαβητισμός στην Κεντρική και Νότια Αμερική), τις καλλιέργειες (σιτηρά και βαμβάκι στον βορρά, ζάχαρη στην κεντρική ζώνη και στα νησιά της Καραϊβικής, καφές και καουτσούκ στη Βραζιλία) και, φυσικά, την οργάνωση των κρατών από τις πολιτικές δυνάμεις μετά το πέρας της αποικιοκρατίας.

Σύμφωνα με τον Άλεν, τα συστατικά της επιτυχίας των ΗΠΑ, πέρα από ορισμένους αντικειμενικούς παράγοντες (κοντινότερη απόσταση με την Ευρώπη, εύκρατο κλίμα χωρίς μεταδοτικές ασθένειες, εκτίναξη της ζήτησης για βαμβάκι κ.ά.) είναι η επίτευξη καθολικής εκπαίδευσης για το σύνολο του πληθυσμού (πλην των σκλάβων) και οι προστατευτικοί δασμοί. Πρόκειται για δύο παράγοντες που εξασφάλισαν στους πιονέρους της βορειοαμερικανικής ηπείρου έντονη εμπορική δραστηριότητα με την Ευρώπη. Αντίθετα, στο ιστορικό Μεξικό, το οποίο καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος της ανάλυσής του, η ιδιαίτερη γεωγραφία που δεν ευνοεί το εμπόριο, η εγκαθίδρυση ισχυρών ελίτ από λευκούς ρωμαιοκαθολικούς, η ύπαρξη μεγάλου γηγενούς πληθυσμού που αντιστέκεται και το χαμηλό ποσοστό αλφαβητισμού κράτησαν τη χώρα για δεκαετίες μακριά από την ανάπτυξη. Ανάλογη ήταν η κατάσταση και στην υπόλοιπη Λατινική Αμερική, για την υστέρηση της οποίας ο Άλεν θεωρεί υπεύθυνες τις λευκές ελίτ, που βασίστηκαν στην εκμετάλλευση των Αφρικανών σκλάβων και αδιαφόρησαν για την εκπαίδευσή τους.

Αφρική, μια χρόνια πληγή

Η Αφρική ήταν και είναι φτωχή διότι, κατά την εκτίμηση του συγγραφέα, δεν δημιούργησε προηγμένο αγροτικό πολιτισμό. Δεν ανέπτυξε νομισματική οικονομία, δεν ιδρύθηκε τραπεζικός τομέας, η οργάνωση της ιδιοκτησίας συνέχισε σε προνεωτεριστικές δομές, το εμπόριο δεν αναπτύχθηκε οργανικά στο εσωτερικό των διάσπαρτων κοινωνιών της μαύρης ηπείρου και ουσιαστικά μόνο στην Αίγυπτο και στην Αιθιοπία εμφανίστηκε αξιόλογος αγροτικός πολιτισμός (κακάο, κεχρί κ.ά.).

Φυσικά, ο Ρόμπερτ Κ. Άλεν δεν μπορεί να αφήσει εκτός κάδρου το πρόβλημα της αποικιοκρατικής διακυβέρνησης και το επαχθές μοντέλο των Αφρικανών φυλάρχων που συνεργάζονταν με τις μητροπολιτικές εξουσίες, μια συνεργασία που όταν έληξε με την ανεξαρτησία των κρατών άφησε πίσω της φτώχεια, διχόνοια και πόλεμο. «Η αποικιοκρατία δημιούργησε ένα σύστημα προσοδοθήρων μικροτυράννων που διαφέντευαν την ύπαιθρο», γράφει, ενώ για το απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική σημειώνει πως «οι Αφρικανοί αντιμετωπίζονταν ως κάτοικοι των καταυλισμών και ως τίποτα παραπάνω από φιλοξενούμενοι εργάτες» μέσα στην ίδια τους τη χώρα.

Αυτοκρατορίες σε… κίνηση

Τα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου είναι αφιερωμένα σε τρεις «αυτοκρατορίες», οι οποίες κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα έζησαν την όψιμη εκβιομηχάνιση, στηριζόμενες όμως σε μοντέλα διαφορετικά από εκείνο που ανέδειξε η Βιομηχανική Επανάσταση – θυμίζουμε: ανάπτυξη των μεταφορών, δασμοί, τραπεζικός τομέας και την καθολική, δημόσια ως επί το πλείστον, εκπαίδευση.

Η σοβιετική Ρωσία, η αυτοκρατορική Ιαπωνία και η κομμουνιστική Κίνα είναι τρία παραδείγματα οικονομιών που κατέγραψαν ραγδαίους ρυθμούς ανάπτυξης για κάποιο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα σε μια προσπάθεια να συγκλίνουν με τις προηγμένες οικονομίες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.

O ιστορικός και πανεπιστημιακός καθηγητής Ρόμπερτ Κ. Άλεν δεν γνωρίζει ποιο είναι το βέλτιστο οικονομικό μοντέλο, το οποίο μπορεί να εγγυηθεί αέναη οικονομική ανάπτυξη και συνεχή ευημερία. Αντιλαμβάνεται όμως ότι στην παγκόσμια οικονομία υπάρχουν κύκλοι ανάπτυξης και ύφεσης, όπως αυτός που διανύει σήμερα ο ασυγκράτητος τίγρης της Ασίας – εκεί είναι άλλωστε στραμμένη η προσοχή του, όπως των περισσότερων Αμερικανών. «Η Κίνα θα γίνει η μεγαλύτερη μεταποιητική χώρα παγκοσμίως, όπως ήταν και πριν από τα ταξίδια του Χριστόφορου Κολόμβου και του Βάσκο ντα Γκάμα. Ο κύκλος θα κλείσει…» γράφει στον επίλογο του βιβλίου του. Αλλά δεν μας λέει, γιατί δεν γνωρίζει, το πότε και με ποιο τίμημα.

Τετάρτη 29 Απριλίου 2026

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΗΝΑΣ, BLACK POWER, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΛΙΣ

Το βιβλίο «Black Power» του Θανάση Μήνα για την ιστορία των αφροαμερικανικών κινημάτων

Από το Black Power των '60s και ό,τι προηγήθηκε, μέχρι το Black Lives Matter.

Φώντας Τρούσας

ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΤΟΥ Θανάση Μήνα για τη μαύρη μουσική (το αισθητικό και το κοινωνικοπολιτικό κομμάτι της) την έχω κατά νου περισσότερο από μια 15ετία, πρώτα και κύρια μέσω της σχετικής αρθρογραφίας του στο περιοδικό «Jazz & Tζαζ» της τελευταίας φάσης του. Τα θυμάμαι ακόμη, αλλά έψαξα και τα βρήκα κιόλας, τα κείμενά του για τον παραγωγό του r&b και της σόουλ, από τη Νέα Ορλεάνη των '50s-'60s, Cosimo Matassa [τεύχος #241, Απρ. 2013], για τις ανθολογίες της εταιρείας Soul Jazz «Lover’s Rock», οι οποίες πραγματεύονταν την επέλαση της ρέγκε στη Βρετανία των '70s [τεύχος #234, Σεπτ. 2012], για την Arhoolie Records, μία κορυφαία ετικέτα από τον χώρο της αμερικανικής λαϊκής μουσικής [τεύχος #217, Απρ. 2011], για τον Charley Patton, τον ηγήτορα του blues του Δέλτα [τεύχος #215, Φεβ. 2011], για το δισκογραφικό και όχι μόνο Black Power με αφορμή το βιβλίο του Pat Thomas «Listen Whitey: The Sights and Sounds of Black Power 1965-1975» και μια σχετική συλλογή της εταιρείας Light In the Attic [τεύχος #232/233, Ιούλ. 2012] και άλλα διάφορα. Και κάπως έτσι, «Black Power» δηλαδή, αποκαλείται και το πρόσφατο (δεύτερο) βιβλίο του Θανάση Μήνα που κυκλοφορεί τώρα από τις εκδόσεις Πόλις.

Το βιβλίο αναπτύσσεται σε 372 σελίδες, διαθέτει οκτώ κεφάλαια, δύο εισαγωγές, επίλογο και δύο παραρτήματα. Είναι ένα βιβλίο προσεγμένο αισθητικά, με πολλές σημειώσεις (418), που παρατίθενται κάπως σαν βιβλιογραφία, σχεδόν κάτω από κάθε σελίδα του.

Το βιβλίο αναπτύσσεται σε 372 σελίδες, διαθέτει οκτώ κεφάλαια, δύο εισαγωγές, επίλογο και δύο παραρτήματα. Είναι ένα βιβλίο προσεγμένο αισθητικά, με πολλές σημειώσεις (418), που παρατίθενται κάπως σαν βιβλιογραφία, σχεδόν κάτω από κάθε σελίδα του. Εκ πρώτης όψεως, λοιπόν, φαίνεται πως ο συγγραφέας το έχει ψάξει γερά το θέμα του, και από διάφορες πλευρές, κάτι που δημιουργεί μια πρώτη ισχυρή θετική εντύπωση για το ανάγνωσμά του. Όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο:

cover — KANTE ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ:
Θανάσης Μήνας, Black Power, εκδόσεις Πόλις

«Το βιβλίο αυτό παρακολουθεί τα αφροαμερικανικά κινήματα από τους πρώτους υπέρμαχους της κατάργησης της δουλείας, τους λεγόμενους Abolitionists, στο Black Power των 60’s και, από εκεί, έως το πρόσφατο Black Lives Matter. Το “κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα” δεν είναι ενιαίο· είναι ένα πολυπλόκαμο άθροισμα κινημάτων, που διακρίνονται μεταξύ τους ανάλογα με την ιδεολογία, τις πρακτικές, τις θρησκευτικές πεποιθήσεις και τους επιμέρους στόχους που βάζουν στο τραπέζι της συζήτησης. Το βιβλίο εστιάζει στις προσωπικότητες που τέθηκαν στην εμπροσθοφυλακή αυτών των κινημάτων. Όχι κατ’ ανάγκην επειδή ήταν χαρισματικές· οι μεμονωμένες προσωπικότητες λειτουργούν περισσότερο ως οδοδείκτες, ως συμβολικοί αντιπρόσωποι των συλλογικών αγώνων ενός καταπιεσμένου λαού».

Το πρώτο κεφάλαιο αποκαλείται «Mississippi Goddam: Εμφύλιος, Ανασυγκρότηση, Μεγάλη Ύφεση (1860-1939)» (σελ. 27-82) και από αυτό αντιλαμβάνεσαι αμέσως τον τρόπο που «δουλεύει» ο Μήνας. Υπάρχουν τα βασικά ιστορικά στοιχεία και επιπλέον οι αναφορές σε συγκεκριμένα πρόσωπα της μαύρης κοινωνίας, διανόησης και καλλιτεχνίας, τα οποία, το ένα μετά το άλλο, παίρνουν τη θέση τους στην αφήγηση. Έτσι, λοιπόν, μέσα απ’ αυτές τις μεγάλες ιστορικές περιόδους (Εμφύλιος, Ανασυγκρότηση, Μεγάλη Ύφεση), αναδεικνύονται o συγγραφέας Frederick Douglas και η ακτιβίστρια-συγγραφέας Ida B. Wells, ο κοινωνιολόγος, συγγραφέας, παναφρικανιστής W.E.B. Du Bois και ο πολιτικός ακτιβιστής Marcus Garvey, ο bluesman Robert Johnson και η blueswoman Bessie Smith, ο «πατριάρχης της αφροαμερικανικής αστυνομικής λογοτεχνίας» Chester Himes, o τραγουδιστής ηθοποιός Paul Robeson, ο ποιητής-συγγραφέας Langston Hughes, ο πρωτοπυγμάχος Joe Louis και άλλοι διάφοροι. Στο βιβλίο εξετάζεται, συνοπτικά, το έργο όλων αυτών, οι διασυνδέσεις τους και βεβαίως η προσφορά τους στη μαύρη χειραφέτηση.

Το βιβλίο “Black Power” του Θανάση Μήνα για την ιστορία των αφροαμερικανικών κινημάτων — O ποιητής-συγγραφέας Langston Hughes. Φωτ.: Carl Van Vechten © Van Vechten Trust. Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University

Στο δεύτερο κεφάλαιο, το «Strange Fruit: Μποϊκοτάζ και πικετοφορίες κατά του φυλετικού διαχωρισμού (1940-1959)» (σελ. 83-100), πρωταγωνιστεί, όπως όλες και όλοι αντιλαμβάνονται, η Billie Holiday λόγω του θρυλικού τραγουδιού «Strange fruit» (που περιγράφει μια σκηνή λιντσαρίσματος), ενώ γίνεται λόγος για τη νομικό-εργατολόγο Pauli Murray και διαφόρους άλλους συνδικαλιστές-ακτιβιστές, συγγραφείς, αθλητές κ.λπ. (A. Philip Randolph, Ralph Ellison, Bill Russell, Emmett Till, Rosa Parks κ.ά.) που θα έφερναν τον αγώνα για τα δικαιώματα της μαύρης φυλής, όχι χωρίς προσωπικές συνέπειες, στο προσκήνιο.

Στο κεφάλαιο 3, που επιγράφεται «A change is gonna come: Ο δρ Martin Luther King (1929-1968)» (σελ. 101-127), πρωταγωνιστεί φυσικά ο πάστορας από την Ατλάντα της Georgia και διακεκριμένος πολιτικός ακτιβιστής Martin Luther King Jr. Ο Μήνας εξετάζει, συνοπτικά, όλη τη διαδρομή του King, που προπαγάνδιζε τη μη-βίαιη δράση και διαμαρτυρία, κάτι που θα βοηθούσε, όπως ο ίδιος πίστευε, στην «εκτεταμένη κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης του αγώνα για την ισότητα των μαύρων και το δικαίωμα ψήφου». Στο κεφάλαιο εξετάζεται ακόμη η συνύπαρξή του με την τραγουδίστρια των γκόσπελ Mahalia Jackson, οι συνθήκες που προηγήθηκαν της δολοφονίας του, μα και ό,τι επακολούθησε σε σχέση με την απόδοση ευθυνών και την καταδίκη «του ενός» (James Earl Ray), που υποτίθεται ότι έδρασε μεμονωμένα κ.λπ.

«Message from a black man: Ο Malcolm X και το Έθνος του Ισλάμ (1925-1965)» αποκαλείται το 4ο κεφάλαιο (σελ. 129-150). Όπως διαβάζουμε στη σελίδα 130: «Κατά τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 ο Malcolm X υπήρξε ο πιο φλογερός ηγέτης του κινήματος των μαύρων στις ΗΠΑ. Εξέφρασε, ίσως με μεγαλύτερη οξύτητα από κάθε άλλον, τη συσσωρευμένη οργή και τις προσδοκίες των Αφροαμερικανών. Ο αγώνας του ενάντια στον ρατσισμό ήταν ασυμβίβαστος και ανυποχώρητος». Εδώ καταγράφονται από τον συγγραφέα οι συγκρουσιακές σχέσεις (στο ιδεολογικό και όχι μόνο πεδίο) του Malcolm X τόσο με τον Martin Luther King Jr., όσο κυρίως με τον Elijah Muhammad, ηγέτη του Έθνους του Ισλάμ – καταστάσεις που, χοντρικά, θα οδηγούσαν στη δολοφονία του Malcolm X, στις 21 Φεβρουαρίου 1965. Ποιος, ποιοι, γιατί; Ένοχοι βρέθηκαν, «βολικοί» ή όχι κανείς δεν φαίνεται να γνωρίζει 60 χρόνια αργότερα.

Η ιστορία συνεχίζεται με το πέμπτο κεφάλαιο, το «There’s a riot goin’ on: Η έννοια του Black Power, το αφροαμερικάνικο ’68 και οι Μαύροι Πάνθηρες (1960-1969)», που εκτείνεται στις σελίδες 151-242 (πρόκειται για το μεγαλύτερο κεφάλαιο του βιβλίου). Εκείνο που χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο κεφάλαιο είναι η συνθετότητα και η πολυδιάστατη ανάπτυξή του. Τούτο οφείλεται και στο χρονικό εύρος του, αλλά κυρίως στην κοινωνικοπολιτική συγκυρία (των '60s), που απεδείχθη κρίσιμη όσον αφορά πλείστα όσα γεγονότα και καταστάσεις που θα συμπορεύονταν με το φυλετικό ζήτημα στις ΗΠΑ. Έτσι υπάρχει μια μετάβαση από γεγονότα που άλλοτε μπορεί να σχετίζονταν με τον αθλητισμό (Wilma Rudolph-Ολυμπιάδα Ρώμης, Cassius Clay, Tommie Smith, John Carlos-Ολυμπιάδα Μεξικού), άλλοτε με τις ποικίλες οργανώσεις (NAACP-National Association for the Advancement of Colored People, SNCC-Student Nonviolent Coordinating Committee κ.λπ.), άλλοτε με τις πολιτικές δολοφονίες (Medgar Evers) και τις τοπικές εξεγέρσεις (The Watt Riots, 1967 Detroit riot, Stonewall) και άλλοτε με ανθρώπους των γραμμάτων (James Baldwin, Richard Wright, William Melvin Kelley, Maya Angelou, LeRoi Jones ή Amiri Baraka) και βεβαίως με μουσικές και μουσικούς (Motown, Sam Cooke, James Brown, Ornette Coleman-free jazz, Charles Mingus, Max Roach, Oscar Brown Jr., John Coltrane, ESP-Disk’, Miles Davis, Nina Simone, Archie Shepp, Sly Stone κ.ά.). Εννοείται πως κυρίαρχο ρόλο, εδώ, παίζουν πρόσωπα της πολιτικής σκηνής, σαν εκείνα των Stokely Carmichael (Black Power movement), Bobby Seale, Huey P. Newton, Eldridge Cleaver (Black Panther Party), Angela Davis (Che-Lumumba Club/CPUSA δηλαδή Κομμουνιστικό Κόμμα ΗΠΑ) και άλλα διάφορα πρόσωπα που συμπλέκονται, από τον συγγραφέα, σε σχέση με τις ιδέες και τις δράσεις τους, και βεβαίως με τις αντιθέσεις τους.

Στο έκτο κεφάλαιο, που επιγράφεται «Right on for the darkness: Οι συγκρούσεις των αρχών της δεκαετίας του ’70 και η υποχώρησή τους προς το τέλος της (1970-1979)» (σελ. 243-276), ο Θανάσης Μήνας καταπιάνεται με τις φράξιες που ξεπήδησαν μέσα από το Black Panther Party (όπως ο Black Liberation Army), τη δίκη των «Επτά του Σικάγου», την αιματηρή σύγκρουση στις (ρατσιστικές) φυλακές Attica, το φεμινιστικό κίνημα, την ακτιβίστρια Assata Shakur, τον πυγμαχικό αγώνα Rumble in the Jungle στην Κινσάσα του τότε Ζαΐρ (30 Οκτωβρίου 1974) ανάμεσα στους George Foreman και Muhammad Ali (θα νικούσε ο Ali), τις συγγραφείς Toni Morrison και Octavia E. Butler, με το κεφάλαιο να παρουσιάζει και ποικίλο μουσικό ενδιαφέρον με τις αναφορές του συγγραφέα σε AACM, Art Ensemble of Chicago, War, Curtis Mayfield, Stevie Wonder, Last Poets κ.ά.

Το προτελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου είναι το «Fight the power: Η κουλτούρα του χιπ χοπ και η εξέγερση του Λος Άντζελες (1980-1999)» (σελ. 277-305). Εδώ ο συγγραφέας εξετάζει την περίοδο της συντηρητικής αναδίπλωσης (Ronald Reagan) και το πώς επέδρασε αυτή στις μαύρες κοινότητες. Γίνεται λόγος για τον Cedric G. Robinson και το ιστορικό βιβλίο του «Black Marxism» από το 1983, για το δόγμα της «μηδενικής ανοχής» του τότε δημάρχου της Νέας Υόρκης Rudy Giuliani, το κίνημα MOVE (που σχετιζόταν με την υπόθεση του ακτιβιστή-δημοσιογράφου Mumia Abu-Jamal), τις Los Angeles riots του 1992, ενώ γίνεται μία επισκόπηση του χιπ χοπ και του gangsta rap με αναφορές σε Chuck D., “Cop Killer” κ.λπ.

Το «Black Power» θα ολοκληρωθεί με το όγδοο κεφάλαιο «Black Rage: Από τη σιωπηλή οργή στο κίνημα του Black Lives Matter (2000-2020)» (σελ. 307-336). Εδώ ο Μήνας καταπιάνεται με τον συγγραφέα Percival Everett, με τις νέες συνθήκες (για τον μαύρο πληθυσμό) που δημιούργησαν τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου, την εκλογή Obama, τον συγγραφέα-δημοσιογράφο Ta-Nehisi Coates και βεβαίως με το κίνημα Black Lives Matter, που πήρε μπροστά το 2013, για να φθάσει στο απόγειό του με τη δολοφονία του George Floyd το 2020. Κι εδώ υπάρχουν αναφορές στη μουσική, στο NBA (πρωτάθλημα μπάσκετ) κ.λπ.

Τα κείμενα των παραρτημάτων για τη Stax Records και τον αφροαμερικανικό κινηματογράφο των '70s, το γνωστό τοις πάσι blaxploitation, θα ολοκληρώσουν το «Black Power» – ένα βιβλίο που συνοψίζει, με ωραίο και διαυγή τρόπο, μέσα από τις 372 σελίδες του, τους αγώνες των μαύρων Αμερικανών για δικαιώματα και μια καλύτερη ζωή, σ’ ένα χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 150 ετών.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

«Στο βιβλίο του Baldwin I am not your Negro, διαβάζουμε τα εξής για τη συνάντησή του με τον Ρόμπερτ Κένεντι:

Θυμάμαι , για παράδειγμα, τότε που ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης, ο κύριος Ρόμπερτ Κένεντι, είχε πει ότι ήταν πιθανό σε σαράντα χρόνια να έχουμε νέγρο πρόεδρο στην Αμερική. Αυτό θα πρέπει να ήχησε στ’ αυτιά των λευκών σαν μια πολύ τολμηρή δήλωση, υποθέτω. Δεν βρίσκονταν στο Χάρλεμ, όταν πρωτακούστηκε αυτή η δήλωση. Δεν άκουσαν (και ενδεχομένως δεν θα ακούσουν ποτέ) το γέλιο, την πίκρα και την περιφρόνηση με την οποία έγινε δεκτή αυτή η δήλωση. Από την οπτική γωνία των ανθρώπων στα μπαρμπέρικα του Χάρλεμ, ο Μπόμπι Κένεντι ήρθε εδώ μόλις χθες και οδεύει ήδη, ολοταχώς, προς την προεδρία. Εμείς είμαστε εδώ τα τελευταία τετρακόσια χρόνια και τώρα εκείνος μας λέει ότι ίσως σε σαράντα χρόνια, αν είστε καλά παιδιά, μπορεί και να σας αφήσουμε να γίνετε πρόεδροι.»

***

«Στις 17 Φεβρουαρίου του 1966, όταν ο ALI πληροφορήθηκε ότι η στρατολογία στο Λούισβιλ του Κεντάκι τον ενέταξε εκ νέου στην κατηγορία «Class 1 - A», έκανε δηλώσεις στον Robert Lipsyte των New Yorker Times. Είπε με ρίμες, με το αμίμητο στυλ του:

Φίλε, δεν έχω καμιά διαμάχη με αυτούς τους Βιετκόνγκ ή με τους Τσιγκόνγκ (τους Κινέζους) ή με τους Τζαπκόνγκ (τους Ιάπωνες) ή με κανέναν άλλον Κονγκ. Δεν έχω διαμάχη με καμιά φυλή του κόσμου. Γιατί μου ζητάνε να φορέσω στολή και να πάω 10.000 μίλια μακριά από το σπίτι μου για να ρίξω βόμβες και να πυροβολήσω τους έγχρωμους ανθρώπους του Βιετνάμ, την ίδια στιγμή που στην πατρίδα μου, το Λούισβιλ, φέρονται στους νέγρους σαν σκυλιά και τους στερούν τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματά τους: κανένας Βιετκόνγκ δεν με αποκάλεσε ποτέ αράπη.»

Άντρες Νέουμαν, ΒΑΡΒΑΡΙΣΜΟΙ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ OPERA

Τι σημαίνει ονοματίζω; Τι υποδηλώνει η χρήση μιας λέξης; Αν αυτά τα δυο ερωτήματα είναι θεμελιώδη για τη λογοτεχνία, τότε το παρόν βιβλίο αποτελεί αυτόδηλη λογοτεχνική πράξη. Οι Βαρβαρισμοί αποτελούν μια ηλεκτρισμένη συλλογή παρατηρήσεων και σατιρικών σχολιασμών για επιτακτικά ζητήματα του καιρού μας, με ιδιαίτερη έμφαση στη λογοτεχνία, την πολιτική ή τις σχέσεις. Συνδυάζοντας τον αφορισμό με τη φαντασία της ποίησης, ορισμένοι αναδιατυπώνουν κλασικές έννοιες υπό μια χαλαρή σύγχρονη ματιά, ενώ άλλοι διερευνούν νεολογισμούς, όπως εκείνους που αφορούν τον ψηφιακό κόσμο. Οι σχεδόν χίλιες λέξεις τους ανανεώνουν την παράδοση του ετερόδοξου λεξικού, το οποίο κατέστησαν δημοφιλές ο Άμπροουζ Μπιρς ή ο Γκυστάβ Φλωμπέρ στην εποχή τους. Πολλά από τα λήμματα αυτού του προκλητικού γλωσσαρίου δημοσιεύτηκαν στο πολιτιστικό ένθετο της εφημερίδας "ABC" σε διάστημα πέντε χρόνων, με αναπάντεχη απήχηση. Η παρούσα έκδοση διευρύνει, ταξινομεί και αναθεωρεί εκείνα τα δείγματα γραφής, δίνοντάς τους οριστική μορφή. Αμεσότητα και ακρίβεια, ταχύτητα πρόσκρουσης και μέγιστη υφολογική ένταση αναμειγνύονται στο ίδιο χαρμάνι προς τέρψη του αναγνώστη. Αντίδοτα στη ρητορεία, οι μικροσκοπικές αυτές λεκτικές δημιουργίες μας προσφέρουν μια γιορτή συσχετισμών που, ίσως, μοιάζει με τις ανησυχίες της γλώσσας μας. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΕΝΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ
Επιμέλεια: Μαρία Σφυρόερα

Βαρβαρισμοί κατά Νέουμαν ή Βάρβαροι νεουμανισμοί;

Τι μπορεί να περιμένει κανείς από ένα βιβλίο με τον τίτλο Βαρβαρισμοί; Πρόκειται για εσφαλμένες, μη αποδεκτές γλωσσικές χρήσεις, δηλαδή ασυνταξίες, ακυρολεξίες, όπως ορίζει το Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών; Ξεφυλλίζοντας τους Βαρβαρισμούς του Αντρές Νέουμαν, έρχεται κανείς αντιμέτωπος με λήμματα και εύλογα αναρωτιέται αν κρατάει στα χέρια του ένα λεξικό. Γρήγορα, ωστόσο, συνειδητοποιεί ότι δεν πρόκειται για την ορθόδοξη ερμηνεία των λέξεων, αλλά για μια άλλη, άλλοτε σατιρική, άλλοτε προκλητική ή ετερόδοξη ερμηνεία που συνδυάζει τον αφορισμό με τη φαντασία της ποίησης, που αναδιατυπώνει κλασικές έννοιες με μια χαλαρή σύγχρονη ματιά, χωρίς να λείπει ο λυρισμός αλλά και οι νεωτερισμοί. Γιατί αυτοί οι Βαρβαρισμοί μόνο βάρβαροι δεν είναι, αφού καταδεικνύουν την υπεραισθητική οξυδέρκεια του Αντρές Νέουμαν, αυτού του χαρισματικού αργεντινοϊσπανού συγγραφέα που, πριν καν κλείσει τα 40 του χρόνια, έχει δώσει το στίγμα του και έχει γίνει σημείο αναφοράς της ισπανόφωνης λογοτεχνίας.

Αρκεί να δούμε πώς αυτοορίζεται ο συγγραφέας σε αυτό το ετερόδοξο λεξικό και θα καταλάβουμε την ανατρεπτική και αιρετική ματιά που διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο:

συγγραφέας. Άτομο που αποτυγχάνει στην προσπάθειά του να είναι αποκλειστικά αναγνώστης. ║ 2. Ετερώνυμο των λογοτεχνικών ηρώων. ║ 3. Ψευδώνυμο του μεταφραστή.

Ή να δούμε πώς ορίζεται ένας άλλος, κοινός σε όλους μας όρος, για να αντιληφθούμε τη σατιρική διάθεση του Νέουμαν:

μαλάκας. Πολίτης του κόσμου. ║ 2. Διάσημη βρισιά που απεβίωσε όταν έγινε δεκτή από το Λεξικό της Ακαδημίας.

Πώς προέκυψε όμως η έκδοση αυτού του βιβλίου στα ελληνικά; Χρειάστηκε η διορατική ματιά ενός καταξιωμένου μεταφρασεολόγου, μεταφραστή και εισηγητή πολλών ισπανόφωνων λογοτεχνών στη χώρα μας, του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου• μια εννεαμελής μεταφραστική ομάδα –ο Νέουμαν (γιατί να μην ευλογήσουμε τα γένια μας;) τη χαρακτήρισε «bárbara», δηλαδή «καταπληκτική»– αποτελούμενη, πέραν του προαναφερθέντος που είχε (και) το ρόλο του συντονιστή, από τους Αναστασία Γιαλαντζή, Αρμόδιο Διαμαντή, Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη, Αναστασία Θεοδωρακοπούλου, Θεώνη Κάμπρα, Ασπασία Καμπύλη, Μαρία Μελαδάκη και την υπογράφουσα• δύο ισπανοί συνεργάτες, η Adela Pintor Montoya και ο Pere Romero Puig, για το ξεκαθάρισμα των νοηματικών δυσκολιών του πρωτοτύπου• μια φιλόξενη στέγη, το Κέντρο Ισπανικής, Πορτογαλικής και Καταλανικής Γλώσσας Abanico, όπου έλαβε χώρα το μεταφραστικό εργαστήριο και, φυσικά, ένας εκδοτικός οίκος με όραμα, η Opera, που από την αρχή αγκάλιασε με ενθουσιασμό και εμπιστοσύνη αυτό το δύσκολο εγχείρημα.

Τα μέλη του Μεταφραστικού Εργαστηρίου Abanico που μετάφρασαν και επιμελήθηκαν τους “Βαρβαρισμούς” του Αντρές Νέουμαν, με συντονιστή τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο (αριστερά). Δίπλα του η Αλεξάνδρα Γκολφινοπούλου που υπογράφει το παρόν κείμενο.

Δύσκολο αλλά και απίστευτα διασκεδαστικό. Και ψυχοθεραπευτικό συνάμα. Γιατί η αλήθεια είναι πως μέσα από αυτή την ιδιότυπη διαδικασία της συλλογικής μετάφρασης μαθαίνεις να εκθέτεις τον εαυτό σου• να λες δίχως φόβο τη γνώμη σου αλλά και να σέβεσαι τη γνώμη των άλλων, να δέχεσαι την κριτική τους και, κυρίως, να αναγνωρίζεις την ανωτερότητα κάποιας λύσης που τυχαίνει να μην είναι η δική σου. Αναλογιστείτε το, δεν είναι πάντα εύκολο, αλλά νομίζω πως με τη συγκεκριμένη ομάδα το πετύχαμε, χάρη βέβαια και στην καθοριστική συμβολή του «προπονητή» Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ο οποίος από τη μια υποστήριζε τη δημοκρατικότητα και από την άλλη είχε τον τρόπο να κρατάει τις ισορροπίες.

Όσο για τη διασκέδαση στην οποία αναφέρθηκα προηγουμένως, θα προσπαθήσω να σας δώσω ένα μικρό δείγμα. Χρειάστηκε να αποδώσουμε κάποια λογοπαίγνια, τα οποία μας δυσκόλεψαν αρκετά. Έτσι, για παράδειγμα, ο όρος «κρέας», που στο πρωτότυπο ήταν: «carne. Devoradora devorada», πέρασε από τις εκδοχές:

Κατασπαραγμένο αρπακτικό
↗
κρέας
↘
Καταφαγωμένο αδηφάγο

για να καταλήξουμε στην τελική μορφή: «Κατασπαράσσον κατασπαρασσόμενο».

Ή ο όρος «κιτς», που στο πρωτότυπο ήταν: «kitsch. Mal gusto de buen gusto», πέρασε από τις εκδοχές:

Κακογουστιά υψηλού γούστου
↗
κιτς
↘
Καλαίσθητο κακό γούστο

για να καταλήξουμε στην τελική μορφή: «Καλόγουστη κακογουστιά».

Η μεγαλύτερη όμως πρόκληση είχε να κάνει με όρους οι οποίοι δεν υπάρχουν στα ελληνικά, όπου χρειάστηκε να αυτοσχεδιάσουμε και να αναμετρηθούμε με το συγγραφέα. Μια τέτοια περίπτωση ήταν το ακόλουθο λήμμα:

«lelo. Pronombres átonos. ║ 2. Hombre átono»,

όπου ο συγγραφέας κάνει ένα παιχνίδι με τον αδόκιμο συνδυασμό δύο άτονων προσωπικών αντωνυμιών (le και lo), που ταυτόχρονα όμως μαζί σχηματίζουν ένα επίθετο, το lelo, που σημαίνει «βλάκας» και αποδίδεται ως «άτονος άνθρωπος». Έπρεπε κι εμείς να κινηθούμε στην ίδια κατεύθυνση, δηλαδή να συνδυάσουμε δύο διαφορετικές λέξεις, οι οποίες όμως μαζί θα δημιουργούσαν μια νέα λέξη. Παραθέτουμε τις απόψεις που κατατέθηκαν από τα μέλη της ομάδας:

μπούφος. Πουλί πανέξυπνο. ║ 2. Άνθρωπος πανύβλαξ.
οητο. Άτονα άρθρα. ║ 2. Αν ̴: Άτονο άτομο.
Τοτο. Άτονα άρθρα. ║ 2. Άτονο ανέκδοτο.
τουτού. Άτονο άρθρο και προσωπική αντωνυμία, ενίοτε τονισμένη. ║ 2.
Αυτοκίνητο για νήπια.
γιαπια. Άτονες λέξεις. ║ 2. Άτονοι τόποι.
τατου. Άτονες λέξεις. ║ 2. Άτονη ζωγραφική.
μούτι. Άτονες λέξεις. ║ 2. Άτονες προσπάθειες.
μέχρι να φτάσουμε στην τελική επιλογή του «μουσουτου. Άτονες αντωνυμίες. ║ 2. Άτονες δικαιολογίες», το οποίο, κατά τη γνώμη μας, στέκεται ισάξια δίπλα στο πρωτότυπο. Όπως φαντάζεστε, η αδρεναλίνη της ομάδας «χτύπησε κόκκινο»…

Αν δεν έχετε ακόμα πειστεί για τα οφέλη της συλλογικής μετάφρασης, δεν έχετε παρά να διαβάσετε τους Βαρβαρισμούς και –πού ξέρετε;– μπορεί μετά να θελήσετε κι εσείς να τη δοκιμάσετε!

Αλεξάνδρα Γκολφινοπούλου

Το βιβλίο – αντιλεξικό του Andrés Neuman Βαρβαρισμοί κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Opera(σελ.: 144, τιμή: 7,00 €).

«Με τη φιλοδοξία να καλύψει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, αυτό το λεξικό που αυτοπροσδιορίζεται ως βαρβαρικό περικλείει έναν ολόκληρο κόσμο, ο οποίος περιλαμβάνει ιδιότητες και στάσεις ζωής, διάφορα αντικείμενα, δόγματα, ιδιοσυγκρασίες… Ας καλωσορίσουμε, λοιπόν, στην αχανή έκταση των σημασιολογικών πεδίων και των λεξικογραφικών οπωρώνων αυτήν την καταπληκτική συνεισφορά.»

ΧΟΣΕ ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΙΝΟ,
Συγγραφέας και Ακαδημαϊκός

Ο Αντρές Νέουμαν (1977, Μπουένος Άιρες) έχει γράψει μυθιστορήματα, διηγήματα, δοκίμια και ποιητικές συλλογές. Στα 22 του εξέδωσε το πρώτο του μυθιστόρημα με τίτλο Bariloche για το οποίο διακρίθηκε ως Πρώτος Φιναλίστ για το βραβείο Herralde. Αργότερα συμπεριλήφθηκε στη λίστα με τα νέα εξαιρετικά ταλέντα της Λατινικής Αμερικής Bogotá-39 και επιλέχθηκε από τον εκδοτικό οργανισμό Granta ως ένας από τους καλύτερους νέους ισπανόφωνους μυθιστοριογράφους. Το μυθιστόρημά του Ο ταξιδιώτης του αιώνα τιμήθηκε με δύο από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά βραβεία της Ισπανίας (Alfaguara και Εθνικό Βραβείο Κριτικών), επιλέχθηκε ως ένα από τα καλύτερα βιβλία της χρονιάς από τις εφημερίδες «The Guardian», «The Independent» και «Financial Times», και ήταν υποψήφιο για τα βραβεία 2013 Independent Foreign Fiction Prize καιInternational IMPAC Dublin Literary Award.

Μερικά παραδείγματα από τους “Βαρβαρισμούς” του Νέουμαν:

αγάπη. Παράξενη στοργή που τρέφουµε για κάποιον που δεν είναι ο εαυτός µας.

αγαπηµένο. Στην αργκό του τουίτερ, το να συµφωνείς ενώ σκέπτεσαι κάτι άλλο.

αγαπώ. Ανώµαλο ρήµα.

αγγλικά. Γλώσσα απανταχού γηγενής.

Ανοστιά: γεύση κατάλληλη για όλους

Αντιπαράθεση: ερωτική στάση κατά την οποία δύο υποκείμενα αγορεύουν ταυτόχρονα

Αποκάλυψη: λίμπιντο προφήτη

Αφορισμός: αβεβαιότητα διατυπωμένη με απόλυτη βεβαιότητα

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ: πολυκοσμία που περιμένει να πει μια λέξη

ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ: ομαδική ανακρίβεια

ΓΑΜΩ: μεταβατικό ρήμα αξιοθαύμαστης πολυλειτουργικότητας

ΓΟΝΑΤΟ: ουσιώδες μέρος της προσευχής

ΔΙΑΛΕΞΗ: ισχυρό υπνωτικό δια στόματος

ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΣ: άτομο πεπεισμένο ότι είναι το τελευταίο του είδους του

δοκίµιο. Σύνολο ιδεών που στερούνταν ένας συγγραφέας πριν καθίσει να τις γράψει.

δολάριο. Συλλογικό ασυνείδητο.

δολοφονία. Δηµογραφική συνήθεια ευρείας αποδοχής.

ΕΠΙΔΟΡΠΙΟ: τελεολογία του μενού

ΕΣΕΙΣ: ερωτική προσφώνηση παλαιάς κοπής

Ζεύς: πατέρας τον οποίο, προς μεγάλη αμηχανία της ψυχανάλυσης, κανείς δεν κατάφερε να σκοτώσει

ΗΛΙΟΣ: Άστρο που, γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα, βαρέθηκε να γυρίζει γύρω από έναν ηλίθιο πλανήτη

ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑ: ανακατανομή της βρομιάς

καµικάζι. Άτοµο που τρέφει την ανοµολόγητη ελπίδα ότι θα επιβιώσει.

καµπάνα. Αντίκτυπος της σιωπής.

καµπύλη. Μέλλον της ευθείας γραµµής.

καπιταλισµός. Τυχερό παιχνίδι στο οποίο είναι γνωστό εκ των προτέρων ποιος χάνει. || 2. Ο µοναδικός δυνατός δρόµος προς το πουθενά.

ΛΑΤΡΕΙΑ: ενθουσιώδης άγνοια

ΛΕΜΟΝΙ: ειλικρινές πορτοκάλι

παιδί. Ιδιότητα που διαρκεί όσο έχεις γονείς.

παίζω. Πράξη και αποτέλεσµα του να παίρνεις στα σοβαρά ένα σύνολο κανόνων. ||¶ ~ βρόµικα: παύω να παίρνω στα σοβαρά ένα σύνολο κανόνων.

(photo credit κεντρικής φωτογραφίας: Jesús Granada)

αναιδης ελπις

Σελίδες