Δευτέρα 3 Οκτωβρίου 2011

Τζελαλαντιν Ρουμί, Ο Αγαπημένος

Ο πέρσης ποιητής Τζελαλαντίν, Ιδρυτής του τάγματος των περιστρεφόμενων δερβίσηδων, γεννήθηκε στο Μπαλκ του Χορασάν τον Σεπτέμβριο του 1207 και έζησε στη χώρα των Ρουμ (το πέριξ της πόλεως του Ικονίου κράτος των Σελτζούκων το οποίο βρίσκονταν στα εδάφη του Ρουμ-Βυζαντίου), γι' αυτό και μετά τον θάνατό του ονομάστηκε Ρουμί.
Περιπλανήθηκε, δίδαξε, προφήτευσαν για κείνον ότι «αυτό το αγόρι θ’ ανάψει στον κόσμο τη φωτιά της θείας ανύψωσης», πήγε στη Δαμασκό, και αναγνωρισμένος πια δάσκαλος Θεολογίας διψούσε για τον «Αγαπημένο», όπως ονόμαζαν οι Σούφι τον Θεό.
Φαίνεται πως τον βρήκε στις 28 Νοεμβρίου του 1244, όταν ένας παράξενος ρακένδυτος δερβίσης , ο Σαμς, ο «πρίγκιπας των Αγαπημένων» θα του υποδείξει ό,τι τόσα χρόνια δεν μπορούσε να δει. Μια στενή και γόνιμη φιλία δένει δια παντός τον φτωχό δερβίση με τον αριστοκράτη σοφό. Ο Σαμς γίνεται ο καθρέφτης που επάνω του ο Ρουμί βλέπει την εικόνα του Θεού. Κι όταν ο Σαμς θα εξαφανιστεί μυστηριωδώς, ο Ρουμί θα γυρίζει γύρω από τον εαυτό του, αλλά και γύρω από τον ήλιο της Ταυρίδας, όπως ακριβώς κινείται η γη γύρω από τον άξονά της και γύρω από τον ήλιο και θα συνθέτει ωδές που θα τον αναδείξουν σαν τον μέγιστο μυστικό ποιητή.

«Ο Αγαπημένος»
κυκλοφόρησε το 1997 από τις εκδόσεις "Αρμός", στη σειρά «Μούσες» που διευθύνει ο Στέλιος Ράμφος. Πρόκειται για ένα αριστουργηματικό ερωτικό, θεολογικό ποίημα. Ο ανεκπλήρωτος ανθρώπινος πόθος γίνεται αίνος και θείος Ερως που ανυψώνει τον ποιητή ικέτη προς τον Αγαπημένο Δημιουργό.
Ας απολαύσουμε ενδεικτικά αποσπάσματα.

Όταν χορεύεις ε σ ύ
χορεύει ολόκληρο το σύμπαν.
Τι θαύμα!
Από τότε που το είδα
δεν μπορώ να δω τίποτ΄ άλλο.

***
Λένε πως είναι νύχτα,
μα εγώ δεν ξέρω τίποτα
για μέρα και για νύχτα.
Μόνο το πρόσωπο Εκείνου βλέπω
που δίνει φως στον ουρανό.
Ω νύχτα, είσαι κατάμαυρη
γιατί δεν Τον γνωρίζεις.
Ω μέρα, μάθε απ' Αυτόν
το φως σου τι σημαίνει.

***
Άλλοτε τον λέω κρασί
Άλλοτε τον λέω κύπελλο
Άλλοτε τον λέω φωτιά
Άλλοτε τον λέω χρυσάφι
Άλλοτε σπόρο, άλλοτε φυτό
Άλλοτε θήραμα, άλλοτε παγίδα.

Όλα αυτά είναι ένα μυστήριο
έως ότου τον πω με τ' όνομά Του.

***
Δίχως αγάπη
όλη η λατρεία είναι ένα ασήκωτο βάρος,
ο χορός αγγαρεία
η μουσική σκέτος θόρυβος.

Ναι, όλη η βροχή τ' ουρανού πέφτει στη θάλασσα
μα δίχως αγάπη
ούτε μια σταγόνα δεν γίνεται μαργαριτάρι.

***
Μη μένεις κοντά σε θλιμμένο άνθρωπο.
Στάσου κοντά σ' αυτούς που έχουν χάρη
και μεγάλη καρδιά.
Όταν μπαίνεις σ' έναν όμορφο κήπο
μην χάνεις τον καιρό σου με τ' αγριόχορτα.
Μείνε κοντά στο γιασεμί και στον νάρκισσο.

***
Για τους ερωτευμένους
δεν υπάρχουν Μουσουλμάνοι, Χριστιανοί κι Εβραίοι.
Για τους ερωτευμένους
δεν υπάρχει πίστη κι απιστία.
Για τους ερωτευμένους
δεν υπάρχει σώμα, νους, καρδιά και ψυχή.

Γιατί ακούς αυτούς που βλέπουν με άλλο τρόπο;
Αν δεν είναι ερωτευμένοι είναι τυφλοί.

***
Απάγγειλα έναν στίχο,
Ο Εραστής γέλασε.
Είπε: "Προσπαθείς να με κρατήσεις
με τα χαριτωμένα σου στιχάκια;"
Είπα: "Κι εσύ έπρεπε να μου τα κάνεις συντρίμμια;"
Είπε: "Ήταν τόσο μικρά. Πώς να με χωρέσουν;
Γι' αυτό κομματιάστηκαν.

***
Μη σκέφτεσαι.
Μη χάνεσαι στις σκέψεις σου.
Οι σκέψεις σου είναι ένα πέπλο στο πρόσωπο του φεγγαριού.
Το φεγγάρι αυτό είναι η καρδιά σου
κι οι σκέψεις την σκεπάζουν.
Διώξτες λοιπόν
άφησέ τες να πνιγούν στα νερά.

***΄
Ήμουν τυφλός
όταν έκανα ό,τι μου έλεγαν οι άλλοι.
Ήμουν χαμένος
κάθε φορά που πήγαινα όταν με φώναζαν.

Κάποτε τους εγκατέλειψα όλους
και τον ίδιο μου τον εαυτό.
Τότε μόνο τους ξαναβρήκα
και τον εαυτό μου μαζί.

***
Ο Έρωτας ήρθε και με άδειασε.
Ο Έρωτας ήρθε και με γέμισε
με τον Αγαπημένο.
Έγινε το αίμα του κορμιού μου
Έγινε τα χέρια και τα πόδια μου
Έγινε τα πάντα
Τώρα ό,τι έχω είναι μόνο ένα όνομα.
Όλα τ' άλλα είναι του Αγαπημένου.

***

Κυριακή 11 Σεπτεμβρίου 2011

Τα ερωτικά γράμματα - Fernando Pessoa

Μπερνάρντο Σοάρες, Το βιβλίο της ανησυχίας


Από το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Σοάρες, "ετερώνυμο" του Φερνάντο Πεσσόα, μερικά αποσπάσματα.
  • Είτε υπάρχουν είτε δεν υπάρχουν θεοί, είμαστε σκλάβοι τους.
  • Κάποιοι κυβερνούν τον κόσμο, κάποιοι άλλοι είναι ο κόσμος.
  • Ούτε η απόλαυση, ούτε η δόξα, ούτε η εξουσία. Η ελευθερία, μόνο η ελευθερία. Το να περνάς από τις οπτασίες της πίστης στα φαντάσματα της λογικής, είναι απλώς σαν να σου αλλάζουν κελί. Η τέχνη δεν μας απελευθερώνει μόνο από τα επίσημα και παλιομοδίτικα είδωλα, αλλά και από τις μεγαλόθυμες ιδέες και τις κοινωνικές ανησυχίες -είδωλα κι αυτά.
  • Όπως ακριβώς πλένουμε το κορμί μας θα έπρεπε να πλένουμε το πεπρωμένο, ν ' αλλάζουμε ζωή όπως αλλάζουμε ρούχα -όχι για να διατηρήσουμε τη ζωή μας, όπως όταν τρώμε και κοιμόμαστε, αλλά λόγω εκείνου του σεβασμού των άλλων προς εμάς που αποκαλούμε καθαριότητα.
  • Γιατί εγώ έχω το μέγεθος αυτού που βλέπω / κι όχι το μέγεθος του ύψους μου.
  • Την ομορφιά ενός γυμνού σώματος την αισθάνονται μόνο οι φυλές που φορούν ενδύματα. Η αιδώς είναι για την αισθησιακότητα ό,τι και το εμπόδιο για την ενέργεια.
  • Ο πολιτισμός είναι η εκπαίδευση της φύσης. Το τεχνητό είναι η οδός για να εκτιμήσουμε το φυσικό.
  • Είναι ανθρώπινο να θέλουμε αυτό που μας είναι απαραίτητο, και είναι ανθρώπινο να επιθυμούμε αυτό που δεν μας είναι απαραίτητο, αλλά που μας είναι επιθυμητό. Αυτό που είναι αρρωστημένο είναι να επιθυμούμε με την ίδια ένταση αυτό που είναι απαραίτητο και αυτό που είναι επιθυμητό, και να υποφέρουμε από την έλλειψη τελειότητας σαν να υποφέραμε από την έλλειψη ψωμιού.
  • Κουβαλάω μαζί μου τη συνείδηση της πανωλεθρίας σαν λάβαρο νίκης...

Σάββατο 3 Σεπτεμβρίου 2011

Βιβλία: σχολικά και άλλα

Μετά το τέλος των καλοκαιρινών διακοπών, η σκληρή νεοελληνική πραγματικότητα επαναφέρει στο προσκήνιο ένα θέμα που ομολογουμένως δεν "πουλάει", εκείνο των βιβλίων.
  • Δεν πρόκειται για το γνωστό ηθικοπλαστικό σλόγκαν "με ένα βιβλίο ξεχνιέμαι" ή ό,τι παραπλήσιο, που περιστασιακά πλαισιώνει τις εκθέσεις βιβλίων ή τις διαφημίσεις βιβλιοπωλείων και εκδοτών.
  • Δεν πρόκειται για την ανάδειξη της σημασίας της ανάγνωσης και την προώθηση της φιλαναγνωσίας των νεοελλήνων που, ασχολούμενοι με τα ζέοντα ζητήματα της επιβίωσης, της αναβίωσης, της διαβίωσης, της κατά βίωσης, της παραβίωσης, της αντιβίωσης και της διαρκούς βίωσης ενός πατροπαράδοτου πολιτισμού, υλοποιούν, όπως ευλόγως αναμένεται, την πλατωνική καταγγελία της γραφής και άρα της ανάγνωσης.
  • Δεν πρόκειται για την "καιόμενη βάτο" βιβλίων σε πλατείες ή σε προαύλια σχολείων, ή έστω τη φραστική εκδοχή της, υπό το κράτος οργής για την απαξία του περιεχομένου τους, σύμφωνα τουλάχιστον με τα κριτήρια κάθε ορθό-δοξης αντίληψης.
  • Δεν πρόκειται για τη χιλιομασημένη καταγγελία της "παιδείας του ενός βιβλίου", που ευνοεί την αποστήθιση αλλά όχι την κριτική σκέψη, τη γνώση, την ανακάλυψη, τη δημιουργικότητα κ.ά.
Πρόκειται για την ανατρεπτική εκδοχή της "παιδείας χωρίς βιβλία", η οποία αναφανδόν ανταποκρίνεται στα προτάγματα της νεοελληνικής κοινωνίας αλλά και στις εξαγγελίες του Υπουργείου Παιδείας για ένα "νέο σχολείο", "ψηφιακό" και "ανοικτό στην κοινωνία".
Στο πλαίσιο αυτό ο χώρος του σχολείου, μέσω των Νέων Τεχνολογιών και της οικείας εκπαιδευτικής πύλης του Υπουργείου όπου τα σχολικά βιβλία θα διατίθενται σε ηλεκτρονική μορφή, διευρύνεται στο άπειρο, ενώ (στη χειρότερη περίπτωση) τα της Παιδείας νάματα θα μεταλαμπαδεύονται στους μαθητές μέσω των διδασκαλικών διαλέξεων, όπως ακριβώς δηλαδή συμβαίνει και στα διακεκριμένα ανά την υφήλιο ελληνικά Πανεπιστήμια, ή μέσω του ... μαυροπίνακα, η διαδραστική λειτουργία του οποίου αιώνες τώρα έχει παραγνωριστεί.

Στην εκπαιδευτική κοινότητα αυτού του "νέου σχολείου" αφιερώνεται το βίντεο με τίτλο "BOOK, Η συσκευή που θα αφανίσει τα tablets.MP4".