William Wordsworth

Η πράξη είναι πρόσκαιρη - ένα σκαλί, ένα χτύπημα,

Μια έκταση του σώματος - προς τα κει ή προς τα 'δω -

Και τελείωσε, και στο στενό κατόπιν

Αναλογιζόμαστε τους εαυτούς μας σαν ανθρώπους προδομένους.

Ο πόνος είναι παντοτινός, αδιαφανής και σκοτεινός,

Έχει κάτι από τη φύση της αιωνιότητας.

Οι Ακρίτες

Φέρνει μια παρηγοριά η δύναμη της αγάπης.

Δίνει στα πράγματα αντοχή. Αλλιώς

Θα σάλευε ο νους, ή η καρδιά θα τσάκιζε.

Ο Μιχαήλ

Αφιέρωμα στον Montaigne

"Πρέπει να μαθαίνουμε να υπομένουμε ό,τι δεν είμαστε σε θέση να αποφύγουμε. Η ζωή μας συντίθεται, όπως και η αρμονία του κόσμου, από αντίθετα πράγματα, καθώς και από διάφορους τόνους, γλυκούς και τραχείς, οξείς και επίπεδους, μαλακούς και δυνατούς. Ο μουσικός που θα αρεσκόταν μόνο σε ένα είδος, τι θα μπορούσε να εκφράσει; Πρέπει να είναι σε θέση να τους χρησιμοποιεί όλους μαζί και να τους ανακατεύει. Το ίδιο και εμείς για τα καλά και τα κακά, που είναι ομοούσια με τη ζωή μας. Η ύπαρξή μας είναι αδύνατη δίχως αυτή τη μείξη και το ένα στοιχείο δεν είναι λιγότερο αναγκαίο γι' αυτήν από το άλλο. Το να δοκιμάζουμε να κλοτσήσουμε τη φυσική ανάγκη, σημαίνει να αντιγράφουμε την ανοησία του Κτησιφώντα, που επιχείρησε να συναγωνιστεί το μουλάρι του στις κλοτσιές."

"Οι άνθρωποι θέλουν να βγουν από τον εαυτό τους και να ξεφύγουν από τον άνθρωπο. Πρόκειται για παράκρουση: αντί να μεταμορφώνονται σε αγγέλους, μεταμορφώνονται σε κτήνη. Αντί να ανορθώνονται, σωριάζονται. Αυτές οι υπερβατικές διαθέσεις με τρομάζουν, όπως τα μεγάλα και απρόσιτα ύψη... Και από τις γνώσεις μας, εκείνες που ανέρχονται στο ύψιστο επίπεδο μου φαίνεται πως είναι οι πιο παρακατιανές και γήινες. Δε βρίσκω τίποτε τόσο χαμερπές και τόσο θνητό στο βίο του Αλέξανδρου όσο τις φαντασιοπληξίες του σχετικά με την ανακήρυξή του σε αθάνατο θεό. Ο Φιλώτας, στην απάντηση που του έστειλε σ' ένα γράμμα του, έδειξε το δηκτικό πνεύμα του, συγχαίροντας τον Αλέξανδρο ότι είχε μπει στη χορεία των θεών χάρη σε χρησμό του Άμμωνα Δία: "Σε ό,τι σε αφορά, χαίρομαι ιδιαιτέρως, αλλά οικτίρω τους ανθρώπους που θα πρέπει να ζουν και να υπακούουν σ' έναν άνθρωπο που υπερβαίνει το ανθρώπινο μέτρο και δεν αρκείται σ' αυτό."

"Είναι απόλυτη, και σχεδόν θεία, τελειότητα να ξέρεις να απολαμβάνεις όπως πρέπει τη ζωή σου. Αναζητούμε άλλα χαρακτηριστικά, επειδή δεν καταλαβαίνουμε τη χρήση των δικών μας γνωρισμάτων. Και βγαίνουμε από τον εαυτό μας, επειδή δεν ξέρουμε τι γίνεται μέσα μας. Έτσι, δε μας πηγαίνει να σκαρφαλώνουμε σε ξυλοπόδαρα, γιατί ακόμη και πάνω στα ξυλοπόδαρα χρειάζεται να περπατάμε με τα πόδια μας. Και στον ψηλότερο θρόνο του κόσμου, δεν παύουμε να καθόμαστε παρά στον πισινό μας πάνω."

"Natio ad fallendum parata"

Ο χαρακτηρισμός είναι του, φιλέλληνα κατά τα άλλα Κικέρωνα, και φαίνεται πως είναι κλασικός, άρα διαχρονικός: οι Έλληνες είναι «έθνος απατεώνων». Όσο κι αν το στερεότυπο που σχημάτισαν οι τότε κατακτητές μας εξυπηρετούσε την ενίσχυση της δικής τους αυτοεικόνας, άρα τη δικαίωση και τη διαιώνιση της κυριαρχίας τους, μήπως πρέπει να το ψάξουμε λίγο; Όχι για να βρούμε τα τεκμήρια να το αντικρούσουμε, άλλωστε κάθε στερεότυπο στηρίζεται σε αυθαίρετες γενικεύσεις, αλλά για να κερδίσουμε μια βαθύτερη και ουσιαστικότερη αυτογνωσία. Και μήπως η ενίσχυση της αυτογνωσίας μας στηρίζεται εν τέλει στην αποδοχή ότι συχνά-πυκνά προσπαθούμε να ξεγελάσουμε τους άλλους αλλά πάμπολλες φορές πρωτίστως τον εαυτό μας; Natio, ergo, parata ad fallendum se ipram et allas.

Το άγχος του "θανάτου" και η ελπίς της αιώνιας νεότητας

Η πρώτη επέτειος των Δεκεμβριανών της μεταπολίτευσης εύλογα συνδέεται με την προσπάθεια αναστοχασμού των γεγονότων που σημάδεψαν, εν τέλει καταστροφικά και τραγικά, τη ζωή μας. Ελπίζω αυτή τη φορά να κυριαρχήσει ο Λόγος, ενδιάθετος ή φωνούμενος, των έργων ή να υπάρξει ο ευτυχής συνδυασμός τους, με άλλα λόγια η έλλογη πράξη.

Η ελπίς αυτή είναι αναιδής, σαν όλες τις ελπίδες του ανθρώπου.

Η νιότη έχει το δικαίωμα και την υποχρέωση να ελπίζει πως με τη δράση της θα ανατρέψει τα κακώς κείμενα, που είναι ασύλληπτα πολλά και πολυπλοκότερα εκείνων που οι γονείς τους είχαν να αντιμετωπίσουν.

Η νιότη διαθέτει το ελαφρυντικό ... του ρομαντισμού ή του μηδενισμού.

Η γενιά του Πολυτεχνείου, η σημερινή καθεστηκυία τάξη, έχει την υποχρέωση, λόγω ηλικίας και ωριμότητας, να διακρίνει το δικό της αγωνιστικό της παρελθόν από το διεκδικητικό παρόν της σημερινής νεολαίας.

Η κατανόηση της διαφοροποίησης των αιτημάτων σε κάθε φάση "διεκδίκησης της ουτοπίας", δεν σημαίνει αναγκαστικά την ταύτιση με την επάρατη εξουσία της δικτατορίας των συνταγματαρχών ή του παρακράτους.

Η απεμπόληση των ιδιοτήτων και των ρόλων που αναλογούν στη γενιά της ωριμότητας, συνδέεται με τη λατρεία της αιώνιας νεότητας, σε μια απέλπιδα προσπάθεια υπέρβασης του άγχους του "θανάτου".

Η αιώνια νεότητα, όμως, μήπως εκτός από βιασμό της φύσης συνεπάγεται και την "αιώνια επιστροφή", δηλαδή την επανάληψη παρόμοιων καταστάσεων στο διηνεκές;

Μήπως, με άλλα λόγια, αντιμάχεται την πρόοδο;

Ο Στρατός Εσωτερικής Κατοχής στην εκπαίδευση

Με αφορμή το εξαιρετικό άρθρο του Νίκου Δήμου στη LIFO, όπου Στρατός Εσωτερικής Κατοχής νοούνται οι πάσης φύσεως οργανωμένες συντεχνίες που εκβιάζουν και λυμαίνονται το κράτος, θα ήταν σκόπιμο να αναλογιστούμε πώς δρα το συγκεκριμένο "στράτευμα" στην εκπαίδευση και ποιες ευεργεσίες έχει προσφέρει για την ποιότητα του δημόσιου σχολείου.

Ένας πρόχειρος απολογισμός της συγκεκριμένης προσφοράς θα μπορούσε να συνδέσει τη "δράση" του, κατά κύριο λόγο, με την απουσία αξιολόγησης του εκπαιδευτικού έργου και των εκπαιδευτικών, στο όνομα της κατοχύρωσης της ελευθερίας και της δημιουργικότητας των εκπαιδευτικών. Με τη συλλογιστική αυτή όλοι οι "μάχιμοι" εκπαιδευτικοί θεωρούνται άξιοι επιστήμονες και δάσκαλοι, ανεξάρτητα αν βρίσκονται ή δεν βρίσκονται στην τάξη, αν διδάσκουν ή σαχλαμαρίζουν, αν νοιάζονται για όλους τους μαθητές ή μόνο για εκείνους που θα ενισχύσουν την τσέπη τους με τα ιδιαίτερα, αν γνωρίζουν το γνωστικό αντικείμενο ή παπαγαλίζουν το λυσάρι που διαβάζουν (ίσως και καλύτερα) και οι μαθητές τους, αν, αν...

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η εργώδης προσπάθεια διασφάλισης της δυνατότητας διορισμού σε πάσης φύσεως ειδικότητες, ώστε να περιοριστεί το ποσοστό της ανεργίας, χωρίς να εξετάζεται αν όλοι αυτοί οι πτυχιούχοι είναι σε θέση να διδάξουν τα μαθήματα που βάσει των νόμων τους ανατίθενται (Μπορεί κανείς πολύ εύκολα να εντοπίσει φιλολόγους που καλούνται να διδάξουν αρχαία ελληνικά, χωρίς να έχουν κάνει ούτε ένα εξάμηνο το σχετικό μάθημα κατά τη διάρκεια των σπουδών τους).

Αφόρητη είναι επίσης η πίεση που ασκείται από τους κομματικούς μηχανισμούς κατά την επιλογή των στελεχών της εκπαίδευσης, στο όνομα πάντα της αξιοκρατίας (των ημετέρων), εφόσον έτσι διασφαλίζεται η απρόσκοπτη προώθηση μιας εκπαιδευτικής πολιτικής που εξαρτάται από την επίνοια ή τη μικροπολιτική σκοπιμότητα του εκάστοτε Υπουργού.

Ας μην ξεχάσουμε και την υπηρεσία που προσφέρει για "επαναστατική" γυμναστική, τόσο στους διδάσκοντες όσο και στους διδασκόμενους. Οι τελευταίοι άλλωστε αναφανδόν επαινούνται, αν δεν ενθαρρύνονται κιόλας, για την κατάληψη των σχολικών κτηρίων, στο όνομα πάντα της ποιότητας και της βελτίωσης της εκπαίδευσης.

Ας θυμηθούμε ακόμα τη συνδικαλιστική "κάλυψη" εκπαιδευτικών που υποπίπτουν σε παραπτώματα (όχι βέβαια επιστημονικής ή παιδαγωγικής υφής), αλλά και την επίπονη προσπάθεια διατήρησης της καθεστηκυίας αγραμματοσύνης, στο όνομα της κατοχής ενός απολυτηρίου ή πτυχίου που δεν "μολύνεται" από τις ανάγκες της αγοράς ή από τον ιδρώτα των εκπαιδευομένων.

Ας προσθέσουμε την προσφορά του "στρατεύματος" στον "εκδημοκρατισμό" του συστήματος, έννοια που κατά την τρέχουσα πρακτική συνδέεται με την επιβράβευση της ήσσονος προσπάθειας και την ισοπέδωση αξίων και αναξίων. Εδώ εντάσσεται και η πίεση για την ίδρυση όλο και περισσότερων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων ή για τη διαιώνιση προγραμμάτων αμφίβολης αποτελεσματικότητας (ας σκεφτούμε λ.χ. την Ενισχυτική Διδασκαλία, λες και το δημόσιο φροντιστήριο μπορεί να είναι καταξιωμένο στην κοινωνική συνείδηση, τη στιγμή που είναι απαξιωμένο το δημόσιο σχολείο).

Στο όνομα άλλωστε της διατήρησης της παράδοσης ας αναφέρουμε τη διαιώνιση των "εκπαιδευτικών" εκδρομών, των μαθητικών παρελάσεων, του μαθητικού συνδικαλισμού από το ... νηπιαγωγείο, την πρωινή προσευχή, τις αργίες και τις σχολικές γιορτές κλπ

Με όλα τούτα και άλλα παρόμοια έχω τη βεβαιότητα ότι οι ντιρεκτίβες των Βρυξελλών θα ήταν μια ... κάποια λύση