Τα κεφάλαια για τον Άμλετ ή τον Οδυσσέα του James Joyce συναντούν τις συνομιλίες του συγγραφέα με τον παρανοϊκό συνταγματάρχη Kurtz στο Αποκάλυψη τώρα του Coppola και τις γριφώδεις έννοιες του Heidegger, του Derrida, του Jack Caputo, της Kristeva, του Girard, κ.ά. Εν κατακλείδι, ο Kearney αποδεικνύει πως οι "ξένοι, οι θεοί και τα τέρατα" δεν αποτελούν μέρος του Μύθου, αλλά καταλαμβάνουν κεντρικό μέρος του συλλογικού μας ασυνείδητου.
Το βιβλίο "Strangers, Gods and Monsters: Interpreting Otherness" του Richard Kearney είναι μια συναρπαστική διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η ανθρώπινη ταυτότητα διαμορφώνεται από τρεις ισχυρές αλλά αινιγματικές δυνάμεις: τους ξένους, τους θεούς και τα τέρατα.
Περίληψη
Το βιβλίο δείχνει πώς η προοπτική του ανθρώπου για τον κόσμο σχηματίζεται από αυτό το μυστηριώδες τρίπτυχο.
Ξένοι: Ο Kearney εξηγεί πώς η φιγούρα του ξένου (π.χ., ο "βάρβαρος" στην αρχαία Ελλάδα, ο "άγριος" στην αυτοκρατορική Ευρώπη) ορίζει τη δική μας ταυτότητα, με την ιδέα ότι ο Άλλος είναι ο άγνωστος, όχι εμείς.
Τέρατα: Εξετάζει την εικόνα του τέρατος, από τον αρχαίο Μινώταυρο έως τους μεσαιωνικούς δαίμονες, υποστηρίζοντας ότι η ανθρώπινη υπόσταση συχνά περιέχει ένα τερατώδες στοιχείο.
Θεοί: Δείχνει πώς πολλοί θεοί παραμένουν ζωντανοί σήμερα, μαρτυρώντας τον πόθο της ανθρώπινης ψυχής να ξεφύγει από τα δεσμά της θνητότητας και του θανάτου.
Σε όλο το βιβλίο, ο Richard Kearney υποστηρίζει ότι οι ξένοι, οι θεοί και τα τέρατα δεν κατοικούν απλώς σε μύθους ή φαντασιώσεις, αλλά αποτελούν κεντρικό μέρος του πολιτισμικού μας ασυνείδητου. Πιστεύει ότι μέχρι να καταλάβουμε καλύτερα ότι ο Άλλος βρίσκεται βαθιά μέσα μας, δεν μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα κατανοήσουμε πώς οι πιο βασικοί μας φόβοι και επιθυμίες εκδηλώνονται στον εξωτερικό κόσμο και πώς μπορούμε να μάθουμε να ζούμε με αυτούς.
Οι θέσεις του Richard Kearney στο έργο "Strangers, Gods and Monsters" έχουν προκαλέσει σημαντικό διάλογο στους κύκλους της σύγχρονης φιλοσοφίας και ερμηνευτικής. Η κριτική επικεντρώνεται κυρίως στη "μέση οδό" που επιλέγει ο συγγραφέας ανάμεσα στην απόλυτη αποδοχή του "Άλλου" και την ανάγκη για κριτική διάκριση.
Ακολουθούν τα βασικά σημεία κριτικής των θέσεων του:
1. Η Ανάγκη για "Ερμηνευτική Διάκριση" (Discernment)
Σε αντίθεση με άλλους μεταμοντέρνους στοχαστές όπως ο Emmanuel Levinas ή ο Jacques Derrida, ο Kearney υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να αποδεχόμαστε τυφλά κάθε μορφή ετερότητας.
Θέση: Προτείνει μια "διακριτική ερμηνευτική" (diacritical hermeneutics), όπου οφείλουμε να διακρίνουμε μεταξύ του ξένου που χρήζει φιλοξενίας και του "τέρατος" (π.χ. του εγκληματία ή του τυράννου) που πρέπει να αντιμετωπιστεί.
Κριτική: Ορισμένοι κριτικοί θεωρούν ότι αυτή η ανάγκη για κρίση μπορεί να οδηγήσει πίσω σε παλιές προκαταλήψεις ή να υπονομεύσει την απόλυτη ηθική ευθύνη απέναντι στον Άλλο που πρεσβεύει ο Levinas.
2. Η Σχέση Θεολογίας και Φιλοσοφίας
Το βιβλίο αποτελεί μέρος της τριλογίας "Philosophy at the Limit", όπου ο Kearney εισάγει την έννοια του "Θεού που μπορεί να είναι" (The God Who May Be).
Θέση: Ο Θεός δεν είναι μια στατική ουσία αλλά μια εσχατολογική πιθανότητα που πραγματώνεται μέσω της ανθρώπινης ηθικής δράσης.
Κριτική: Θεολόγοι και φιλόσοφοι έχουν επισημάνει ότι η θέση αυτή ακροβατεί επικίνδυνα ανάμεσα στη θρησκευτική πίστη και τον κοσμικό ανθρωπισμό, αφήνοντας ασαφές αν ο "Θεός" του Kearney είναι μια οντότητα ή απλώς ένα ηθικό ιδεώδες.
3. Η Πολιτική Διάσταση και η "Θυματοποίηση"
Ο Kearney αναλύει πώς οι κοινωνίες δημιουργούν "τέρατα" (αποδιοπομπαίους τράγους) για να διατηρήσουν τη συνοχή τους.
Θέση: Χρησιμοποιεί παραδείγματα όπως οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου για να δείξει πώς η οργή μετατρέπεται σε δαιμονοποίηση του Άλλου.
Κριτική: Ενώ η ανάλυσή του θεωρείται διορατική, ορισμένοι ακαδημαϊκοί τονίζουν ότι η προσέγγισή του παραμένει έντονα ευρωκεντρική, εστιάζοντας κυρίως σε δυτικά ερμηνευτικά πρότυπα και κείμενα.
4. Προσβασιμότητα και Στυλ
Θετικά: Πολλοί επαινούν τον Kearney για τη χρήση παραδειγμάτων από τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία και την ποπ κουλτούρα, καθιστώντας τις δύσκολες έννοιες πιο προσιτές.
Αρνητικά: Παρόλα αυτά, κάποιοι αναγνώστες βρίσκουν το έργο του "δύσπεπτο" λόγω της εκτεταμένης χρήσης ορολογίας από πολλές γλώσσες (Λατινικά, Γαλλικά, Γερμανικά) και της πυκνής φιλοσοφικής αναφοράς.
Συνοπτικά, ο Kearney επαινείται για τη διεπιστημονική του προσέγγιση και την προσπάθειά του να βρει μια ισορροπία ανάμεσα στη λογική και την πίστη, την ταυτότητα και την ετερότητα.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Οι εθνικισμοί, όπως οι φονταμενταλισμοί, είναι οι οθόνες μπροστά από αυτή τη βία, οθόνες εύθραυστες, οθόνες διάφανες, αφού το μόνο που κάνουν είναι να μεταφέρουν αυτό το μίσος, στέλνοντάς το στον άλλο, στο γείτονα, στις αντιμαχόμενες εθνικές ομάδες. Το σπουδαίο για τον πολιτισμό μας είναι να προσπαθήσει να αντιταχθεί σ’ αυτό το μίσος». (Τζούλια Κρίστεβα, σελ. 31)
«Ακόμα κι αν αληθεύει ότι η βιβλική παράδοση μετέφερε τον μηχανισμό αποδιοπόμπησης από τους ανθρώπους στα ζώα, δεν έπεται πως έπαψαν και κάποιες επαναλαμβανόμενες αντιστροφές του φαινομένου μέσα στον ιστορικό ορίζοντα. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου θα μπορούσε κανείς να σταθεί μάρτυρας σε περιπτώσεις ανθρώπινων φιγούρων που διαδραμάτισαν και πάλι το ρόλο του αποδιοπομπαίου τράγου: Χανανίτες, Εθνικοί, αιρετικοί, μάγισσες, άπιστοι και -μετά την ανακύλυψη των νέων ηπείρων από τις αποικιοκρατικές αυτοκρατορίες- οι απολίτιστοι «άγριοι». (Σελ. 61-62)
«Για τον Φρόιντ η αναπάντεχη συνάντηση του ανοίκειου με το τερατώδες δεν οφείλεται στην αποκάλυψη κάποιου ολοκληρωτικά άλλου, αλλά στην αποκάλυψη της απωθημένης εντός του εαυτού μας ετερότητας. Το τέρας, ως προσωποποίηση του ανοίκειου, αντιπροσωπεύει εκείνο που ενέσκηψε από το σκοτεινό υπόγειο ή την κλειδωμένη ντουλάπα, όπου βρισκόταν κρυμμένο και σε μεγάλο βαθμό ξεχασμένο» (σελ. 73)
«Πρέπει να δοθεί η δέουσα σημασία στους σοφούς τρόπους αντιμετώπισης των αποδιοπομπαίων τράγων στη βουδιστική παράδοση, κατά την οποία απαιτείται όχι μόνον η συνειδητή αναγνώριση των τεράτων που φωλιάζουν εντός μας, αλλά και η ισότιμη ενταξή τους σε ένα ανώτερο επίπεδο σοφίας όπου κυριαρχεί η αγαπητική καλοσύνη και η φροντίδα… ¨Οταν έχεις κατακτήσει την ενόραση του μη-δυιστικού και την δι-οντικότητα (interbeing) επιμελείσαι το σώμα σου με τον λιγότερο βίαιο τρόπο. Χειρίζεσαι τις ψυχικές σου διαθέσεις, συμπεριλαμβανομένου του θυμού σου, χωρίς τη βία. Φροντίζεις τον αδελφό σου, την αδελφή σου, τον πατέρα σου, τη μητέρα σου, την κοινότητά σου και την κοινωνία σου με την μέγιστη τρυφερότητα. Δεν θα θεωρήσεις κανέναν ως εχθρό όταν έχεις διεισδύσει στην πραγματικότητα της δι-οντικότητας» (σελ. 99-101)
«Όταν συναντήσω υπάρξεις μιας μοχθηρής φύσης / κατακλυσμένες από βίαιες αρνητικές πράξεις / θα τις αγκαλιάσω σαν τις πιο μονάκριβες και αγαπητές / ως εάν να βρήκα έναν πολύτιμο θησαυρό. / όταν κάποιος μου προκαλέσει φοβερό κακό / θα τον θεωρήσω ως τον άγιο πνευματικό μου φίλο (Δαλάι Λάμα, σελ. 121) [ΣΧΟΛΙΟ: γιατί όλες οι θρησκείες θέτουν τόσο υψηλά κριτήρια αρετής; Το ίδιο και ο χριστιανισμός: αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν. Τελικά μπορεί η ανθρώπινη φύση να υπερβεί τη «φύση» της; κάτι παρόμοιο υποστηρίζει και ο Ζίζεκ «Ότι ο πεπερασμένος νους μας αντιλαμβάνεται ως την υψηλή μεγαλειότητα του ηθικού Νόμου, είναι, ακριβώς, η τερατωδία ενός τρελού, σαδιστικού Θεού» (σελ. 203)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου